45 działalności COMBINED PREHISTORIC EXPEDITION

[Zbigoslaw]

Jubileuszowa Sesja poświęcona 45-leciu działalności

COMBINED PREHISTORIC EXPEDITION

(Wspólna Ekspedycja Prahistoryczna)


Combined Prehistoric Expedition jest największą i najdłużej bez przerwy działającą na świecie ekspedycją prahistoryczną. Geneza jej sięga akcji ratowania zabytków nubijskich zagrożonych budową Tamy Asuańskiej w początku lat 60-tych XX wieku. W ciągu 45 lat nieprzerwanej działalności objęła różne regiony krajów północno-wschodniej Afryki – Egiptu, Sudanu i Etiopii. Nazwę swą Combined Prehistoric Expedition zawdzięcza temu że przez cały czas trwania miała charakter międzynarodowy, angażując, obok stałego zespołu polsko-amerykańskiego, badaczy różnej specjalności z kilkunastu krajów z trzech kontynentów. Wyniki badań opublikowano w kilkunastu książkach i trudnej do policzenia ilości artykułów naukowych. Od początku Combined Prehistoric Expedition ściśle związana jest z Instytutem Archeologii i Etnologii PAN w strukturze którego figuruje jako Misja w Egipcie. Celem sesji jest podsumowanie dotychczasowych osiągnięć oraz przedstawienie najnowszych odkryć.


Sesja, zorganizowana w ramach działalności Komitetu Nauk Pra-i Protohistorycznych PAN, odbędzie się w dniu 14 maja (czwartek) i rozpocznie się o godz. 12.00 w sali posiedzeń Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie, al. Solidarności 105.


PROGRAM SESJI:
12.00 Otwarcie Sesji
12.05 Dr Jacek Kabaciński: Combined Prehistoric Expedition – 45 lat działalności.
12.45 Prof.. dr hab. Romuald Schild: Neolityczne centrum kultowe Nabta Playa.
13.30 Przerwa na kawę
13.45 Prof. dr hab. Michał Kobusiewicz: Rytuał pogrzebowy w schyłku neolitu w rejonie Gebel Ramlah.
14.30 Dyskusja
15.00 Zakończenie Sesji


W pierwszym wystąpieniu dr Jacek Kabaciński omówi blisko pół wieku trwającą nieprzerwanie działalność badawczą ekspedycji. Powstała ona w 1963 roku podczas wielkiej międzynarodowej akcji ratowania zabytków nubijskich zagrożonych wylewem spowodowanym budową Wielkiej Tamy Asuańskiej. Po zakończeniu tej akcji badano nadal prahistorię doliny Nilu w Egipcie i w Sudanie oraz tereny pustynnych rejonów wschodniej Sahary. Dzięki tym badaniom dowiedziono że, wbrew poprzednim twierdzeniom, tereny te były miejscem intensywnego rozwoju prahistorycznych społeczności ludzkich który w końcu doprowadził do powstania starożytnych cywilizacji Egiptu i Sudanu. Wiemy też obecnie że północno wschodnia Afryka była jednym z najstarszych ośrodków wytwarzania naczyń ceramicznych a także jednym z najstarszych miejsc gdzie zapoczątkowano hodowlę bydła.

Kilka lat poświęcono też badaniom w Etiopii gdzie odkryto bogate ślady działalności łowców ze starszej epoki kamienia którzy żyli tu przed blisko 200 tysiącami lat.

Aby poznać bliżej i lepiej zrozumieć sposoby życia w tych odległych czasach, oprócz archeologów, w pracach Ekspedycji zawsze udział brali specjaliści z bardzo wielu dziedzin nauki takich jak antropologia, geologia, biologia a nawet astronomia.

Drugi referat wygłosi profesor Romuald Schild – wieloletni Dyrektor Ekspedycji. Opowie on o niedawnym odkryciu wielkiego Centrum Ceremonialnego jakie powstało przed siedmiu tysiącami lat w południowej strefie dzisiejszej Pustyni Zachodniej w Egipcie, w okolicach góry zwanej dziś Gebel Nabta. Panujący wówczas dużo wilgotniejszy klimat, o czym wiadomo także dzięki badaniom Ekspedycji, powodował że dzisiejsza, wyjątkowo surowa pustynia, była wówczas sawanną na której w licznych osadach żyli pasterze z późnej epoki kamienia. Oni to właśnie stworzyli rozległe Centrum Ceremonialne o ważnym znaczeniu kultowym. Stanowili dobrze zorganizowaną społeczność której przywódcy byli w stanie zorganizować budowę z ogromnych głazów konstrukcji zwanych megalitami, kurhany w których chowano członków elity społecznej i całe pola kamiennych steli upamiętniających zmarłych członków plemienia. Posiadali też już znaczną znajomość astronomii czego dowodem jest zachowany krąg kamienny skonstruowany w ten sposób że wykazywał kierunek północy oraz wschód słońca w dniu przesilenia letniego. Mamy wystarczające powody by przypuszczać że gdy przed sześciu tysiącami lat sawanna stała się zbyt sucha by zachować życie. prahistoryczni pasterze, w poszukiwaniu wody, wywędrować musieli do doliny Nilu, gdzie, wnosząc swe osiągnięcia kulturowe, w dużej mierze przyczynili się do powstania cywilizacji starożytnego Egiptu.

W trzecim wystąpieniu profesor Michał Kobusiewicz, obecny Dyrektor Ekspedycji, przedstawi dokonane przed kilku laty ważne odkrycie i przebadanie trzech cmentarzysk towarzyszących wydarzeniom sprzed ponad sześciu tysięcy lat omówionym w poprzednim referacie. Na cmentarzyska te natrafiono w pobliżu wspomnianego Gebel Nabta w okolicy góry nazwanej Gebel Ramlah. Niewątpliwie ludzie tu pochowani związani byli z twórcami wspomnianego Centrum Ceremonialnego. Odkryto razem 69 pochówków osób różnej płci i wieku. Zmarłych chowano zgodnie z wierzeniami głowa na zachód i twarzą na południe. Do grobów wkładano liczne dary takie jak bogato zdobione naczynia gliniane, biżuterię w postaci bransolet z kości słoniowej i z muszli morskich, kolii paciorków z karneolu, agatu, turkusa, kości i muszli, kamienne palety do rozcierania barwników kosmetycznych – czerwonej i żółtej ochry i zielonego malachitu, różnego rodzaju zdobione pojemniki na te produkty, a także narzędzia i broń wykonane z kamieni różnego rodzaju.

Szczęśliwie żaden grób nie został zrabowany – rzecz bardzo rzadka w Egipcie. Stało się tak dla tego, że krótko po tym gdy rzeczone cmentarzyska były w użyciu, ludzie, na skutek suszy byli zmuszeni opuścić te tereny których nikt już nie odwiedzał aż do przybycia archeologów.

Podczas badania cmentarzysk natrafiono na wyraźne ślady dbałości o zachowanie szczątków ludzkich w stanie nienaruszonym. Ta dbałość stała się potem jednym z podstawowych kanonów wierzeń w starożytnym Egipcie. Jej obecność tysiąc lat wcześniej u ludności ówczesnej sawanny również wskazuje na związek kultury tych plemion z początkami późniejszej cywilizacji nad Nilem.

Badania prahistorii północno-wschodniej Afryki przez zespół z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk będą nadal kontynuowane.

Wszelkie informacje są do uzyskania u Zbigniewa Kubiatowskiego pod adresem mailowym z.kubiatowski@gmail.com numerem telefonu 503-727-929.